enkele algemene gegevens
samenleving/ taal

Algemene gegevens - terug naar boven

--> republiek Finland (Suomi)
--> opp.: 338.139 km² (waarvan 33.553 km² water)
--> hoogste punt: Haltiatunturi (1328 m.)
--> 5,2 miljoen inwoners (15 / km²)
--> hoofstad: Helsinki (546.000 inwoners)
--> munt: tot 2002 Markka of Finse Mark (verdeeld in 100 penni), daarna Euro
--> nationale feestdag: 6 december
--> officiële talen: Fins en Zweeds
--> tijdzone: Oost-Europese tijd
--> etnische groepen: 93,5% Finnen, 5,9% Finse Zweden en Samen (Lappen)
--> godsdienst: 86,5% evangelisch (protestants e.d.), 1,1% orthodox
--> Lid van: VN, Noordse raad, raad van Europa, EU, IMF, OSZE, WTO, IDA, IFC, OESO, EBRD

Samenleving - terug naar boven

Bevolking
Er wonen in Finland twee volken, Finnen en Lappen ofwel Samen. Finland heeft ruim vijf miljoen inwoners. Het is een van de dunst bevolkte landen van Europa, slechts 16 mensen per km2. Lapland is het dunst bevolkt met 2 tot 3 mensen per km2. Meer dan de helft van de bevolking woont in het zuiden, in een gebied dat maar een tiende van Finland beslaat. Ongeveer 94% van de bevolking zijn Finnen en ca. 6% Fins-Zweden. Sinds 1900 liep het geboortecijfer terug, evenals het sterftecijfer, maar sinds midden jaren tachtig stijgen deze weer iets. Het geboortecijfer, 12 per 1000 inwoners, is een van de laagste ter wereld. Tussen 1945 en 1978 emigreerden ruim een half miljoen Finnen, van wie ca. 300.000 naar Zweden. In totaal wonen er ongeveer 1,1 miljoen Finnen in het buitenland. In Noord Finland wonen ongeveer 3000 Lapssprekenden. Op dit moment woont ongeveer 60% van de bevolking in de steden. Van de 46 steden liggen er 22 in de kuststreken. De drie grootste steden zijn Helsinki, de hoofdstad, Tampere en Turku. Al jaren lang bestaat er een trek naar de steden en daardoor woont nog maar de helft van de Finnen op het platteland. Een belangrijke sociale functie in Finland heeft de sauna. Het is een van oorsprong Fins-Oegrische traditie en had te maken met lichaamscultuur en hygiëne, maar ook met oude geloofstradities en mythen. De sauna is voor de Finnen een levensbehoefte. Finland telt ongeveer anderhalf miljoen sauna's.

Taal, korte informatie - Met dank aan Simon Mulder
Finland heeft twee officiële talen, het Fins en het Zweeds. Beide talen zijn in de grondwet volledig gelijkberechtigd. De Lappen spreken Laps of Samisch. Met o.a. het Hongaars en het Ests behoren het Fins en het Samisch tot de Finno-Oegrische (Oeralische) talen. Esten en Finnen kunnen elkaar met enige moeite goed verstaan. Het Fins (in tegenstelling tot wel eens wordt beweerd) is niet verwant met het Turks, hoewel beide talen gebruik maken van postposities (het einde van het woord wordt verbogen) in plaats van voorzetsels om bijvoorbeeld een plaats of richting aan te duiden. Aanvankelijk was het Fins de taal van de boeren en de ambachtslieden. De hogere klasse sprak Zweeds en Russisch, Duits of Frans. In de tweede helft van de 19e eeuw kreeg het Fins, naast het Zweeds, een officiële status. Pas in 1903 werd het Fins gelijkgesteld met het Zweeds. Typisch voor het Fins is het grote aantal klinkers in verhouding tot de medeklinkers. Zo komen de b, c, f, q, w, x en z in het echte Fins niet voor. Wel in woorden die aan het Zweeds ontleend zijn.
Simon Mulder, student Taalwetenschappen: "Het Fins heeft een verschil tussen lang en kort uitgesproken letters; de eerste worden dubbel, de tweede enkel gespeld. Verder heeft het veel woorden uit de Germaanse talen geleend; vroeger uit het Oergermaans, daarna vooral uit het Oudnoords en tegenwoordig vooral uit het Zweeds en Engels. De vele postposities van het Fins zijn deels langzamerhand aan het voorafgaande woord vastgeraakt; vandaar het grote aantal naamvallen met betrekking tot locatie dat de taal rijk is."
Steden en straten hebben een Finse en een Zweedse naam, bijvoorbeeld Helsingfors (Zweeds) en Helsinki (Fins). Het Laps of Samisch wijkt af van het Fins. In het Samisch zijn veel Zweedse en Noorse woorden opgenomen.

Taal, uitgebreide informatie
Het Fins (suomi) is een taal met ongeveer zes miljoen sprekers. Het is (naast het Zweeds) een van de twee officiële talen van Finland en wordt daar gesproken door bijna 95% van de bevolking. Verder zijn er autochtone Finstaligen in Rusland (in Karelië en Ingermanland) en in Zweden (Tornedalen).

Het Fins behoort tot de Oostzeefinse talen binnen de Finoegrische taalfamilie. Binnen de Oostzeefinse talen zijn het Estisch en het Karelisch nauw verwant en hogerop is ook het Hongaars verwant met het Fins. Van onderlinge Fins-Hongaarse verstaanbaarheid is echter geen sprake, en dat geldt evenmin met de naburige Indo-Europese talen zoals het Scandinavische Zweeds en het Slavische Russisch. De Germaanse, de Slavische en ook de Baltische talen hebben wel veel invloed gehad op de ontwikkeling van de Oostzeefinse talen, en daarmee ook op die van het Fins. Bekende oude Germaanse leenwoorden in het Fins zijn kuningas 'koning', rengas 'ring' en ranta 'oever, strand'.

Alfabet en klankinventaris
Het Fins wordt geschreven met het Latijnse alfabet, waaraan na de z drie tekens zijn toegevoegd: å, ä en ö. Deze worden gezien als aparte letters. De letters b, c, f, q, w, x, z en å worden alleen in leenwoorden gebruikt en de g en de d daarnaast alleen in speciale posities binnen een woord. Wat rest is een tamelijk beperkt bestand aan medeklinkers en een zevental klinkers (a, e, i, o, u, y en ö), die kort en lang kunnen zijn en bovendien gecombineerd kunnen worden tot een groot aantal tweeklanken, zoals ie, yö, au en äi. Deze rijkdom aan klinkerfonemen is karakteristiek (maar uiteraard niet exclusief) voor het Fins.

Grammatica
Het Fins heeft de naam een erg moeilijke taal te zijn, hoewel de oorzaak daarvan voor een groot deel ligt in het feit dat de taal niet verwant is met de Indo-Europese talen. Dat leidt tot een grotendeels onbekende woordenschat en een aantal niet zo vertrouwde grammaticale eigenschappen.

Agglutinatie
Het Fins is een agglutinerende taal, wat betekent dat woorden kunnen worden voorzien door een keten van 'aangeplakte' elementen die bijvoorbeeld plaatsbepaling of bezit weergeven (talo 'huis', talossa 'in het huis', taloissa 'in de huizen', talonsa 'zijn huis', talossaan 'in zijn huis', taloissaan 'in zijn huizen'). Finse woorden zijn dan ook gemiddeld langer dan Nederlandse, omdat het Nederlands vaker afzonderlijke woorden gebruikt.

Woordvolgorde
Het Fins is een zogenaamde SVO-taal: het onderwerp staat op de eerste plaats, het gezegde op de tweede en het lijdend voorwerp op de laatste: mies lukee lehteä 'de man leest de krant' (mies 'man', lukea 'lezen, lehti 'krant').
In het Fins staat het bijvoeglijk naamwoord altijd voor het zelfstandig naamwoord: suuri mies 'een grote man' (suuri 'groot') en in het algemeen een bepaling voor het bepaalde: Helsingin kaupunki 'de stad Helsinki' (lett: "van Helsinki de stad"). Het Fins kent geen voorzetsels, maar uitsluitend achterzetsels: miehen takana 'achter de man' (takana 'achter', miehen is de genitief van mies).

Naamvallen
Waar het Nederlands voorzetsels heeft, gebruikt het Fins behalve achterzetsels vaker naamvallen, wat kenmerkend is voor agglutinerende talen. Het Fins heeft er vijftien, waarvan er één, de partitief, berucht is, omdat het gebruik hiervan voor een niet-Finstalige lastig te voorspellen is. De partitief wordt bijvoorbeeld gebruikt om het lijdend voorwerp uit te drukken als het onvolledig is of ontkend wordt: mies lukee lehteä 'de man leest de krant' (dwz: hij leest in de krant, niet de hele krant), mies ei lue lehteä 'de man leest de krant niet'. Als het lijdend voorwerp volledig is, staat het in de accusatief, waarvan de vorm meestal overeenkomt met de genitief: mies lukee lehden 'de man leest de krant (helemaal uit)' .
De partitief wordt ook gebruikt na telwoorden: talo 'huis, kaksi taloa 'twee huizen. En de partitief kan optreden in het onderwerp, als dat een onbepaalde hoeveelheid aangeeft: Suomessa on järviä 'in Finland zijn meren' (hier staat järvi 'meer' in de partitief meervoud).

De overige naamvallen hebben meestal een plaatsbepalende functie: talo 'huis', talossa 'in het huis', taloon 'het huis in', taloilla 'op de huizen'. Bijvoeglijke naamwoorden en ook telwoorden congrueren: suuri talo 'het grote huis', suuressa talossa 'in het grote huis', kaksi taloa 'twee huizen', kahdessa talossa 'in twee huizen'.

Klinkerharmonie
Net als het Hongaars, maar ook bijvoorbeeld het niet verwante Turks kent het Fins klinkerharmonie. Dit betekent dat binnen een woord slechts klinkers uit één categorie mogen voorkomen (waarbij samengestelde woorden en leenwoorden uitzonderingen vormen). Er zijn in het Fins twee categorieën klinkers: enerzijds a, o en u, die achterin de mond worden gevormd, en anderzijds ä, ö en y, die voorin de mond worden gevormd.

Dit principe heeft tot gevolg dat achtervoegsels (bijvoorbeeld naamvalsuitgangen) in twee varianten voorkomen: een met een achterklinker en een met een voorklinker. a correspondeert met ä, o met ö en u met y (deze laatste klinker wordt als de u van Utrecht uitgesproken).

Voorbeelden: talo 'huis': talo-ssa 'in het huis' (achterklinkers) versus tyttö 'meisje': tytö-ssä 'in het meisje' (voorklinkers). luke-a 'lezen', luke-nut 'gelezen' versus lentä-ä 'vliegen': lentänyt 'gevlogen'.

De e en de i zijn in achtervoegsels neutraal, maar vereisen als ze in de woordstam staan voorklinkers: etsi-ä 'zoeken: etsinyt 'gezocht'.

Gradatie
Karakteristiek voor alle Oostzeefinse talen is het verschijnsel gradatie, wat betekent dat sommige medeklinkers afhankelijk van hun positie in een sterke trap en een zwakke trap kunnen optreden. Staat zo'n medeklinker aan het begin van een open lettergreep (dwz: eindigt de lettergreep op een klinker), dan verschijnt de sterke trap. Is de lettergreep gesloten (dwz: eindigt deze op een medeklinker), dan verschijnt de zwakke trap.

De sterke trap betekent meestal dat de medeklinker langer is dan in de zwakke, waarbij moet worden bedacht dat dubbele medeklinkers als tt of kk in het Fins daadwerkelijk lang zijn (oftewel: men wacht even alvorens deze klank te articuleren, vgl. de nadrukkelijke uitspraak van uittreden in het Nederlands).

De zwakke trap is dan meestal kort, maar de medeklinker kan ook geheel verdwijnen, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden:
tyttö 'meisje': tytön 'van het meisje': tytölle 'aan het meisje': in de beide laatste vormen is de t kort, omdat de lettergreep door toedoen van een naamvalsuitgang wordt gesloten. Zo ook: lintu 'vogel': linnun: linnulle. Hier verdwijnt de t in de zwakke trap geheel. Het Fins kent een groot aantal van dergelijke sterk:zwak-paren: tt : t, nt : nn, hk : h, etc.

Ontkenningswerkwoord
Het Finse werkwoord wordt ontkend door middel van een ontkenningswerkwoord: het verliest zijn persoonsuitgangen, die worden overgedragen op het ontkenningswerkwoord (alsof het woord '"niet'" wordt vervoegd: "ik niet, wij nieten").
Voorbeeld: en lue 'ik lees niet', emme lue 'wij lezen niet'.

Bezitsconstructie
Het Fins heeft geen bezittelijke voornaamwoorden. In plaats daarvan verschijnen er bezitsuitgangen: talo 'huis', taloni 'mijn huis'.

Habeo-constructie
Het Fins heeft geen werkwoord "hebben". De constructie die hier wordt gebruikt, is te vertalen met "aan mij is...", waarbij hetgene dat men "heeft" niet het lijdend voorwerp, maar het onderwerp is: minulla on talo 'ik heb een huis'. Dit is te vergelijken met het Latijn, waar een soortgelijke constructie wordt gebruikt.

Telwoorden
Zoals in alle Finoegrische talen wordt na telwoorden consequent het enkelvoud gebruikt ("twee huis"). Bijzonderheid van de Oostzeefinse talen is de congruentie in naamval: kaksi taloa 'twee huizen' : kahdessa talossa 'in twee huizen'.

De telwoorden van 1 tot 10 luiden:
1. yksi - 2. kaksi - 3. kolme - 4. neljä - 5. viisi - 6. kuusi - 7. seitsemän - 8. kahdeksan - 9. yhdeksän - 10. kymmenen.

Meer woorden, klik hier
Meer sites over de Finse taal: Finsetaal.Startpagina

Informatie van "Taal, uitgebreide informatie" is ontleend aan Wikipedia, valt dus onder de GNU

Godsdienst
De kerk is een belangrijk onderdeel van het openbare leven in Finland. Alle staatsplechtigheden gaan samen met een kerkelijke ceremonie. Bijna 90% van de bevolking behoort tot de Evangelisch Lutherse staatskerk. De Finse lutherse kerk is op twee na de grootste ter wereld, met 600 parochies en 4,5 miljoen leden. 1% van de bevolking is lid van de Grieks-Orthodoxe Kerk die in 1949 als tweede staatsgodsdienst werd erkend. Rooms-katholieken en joden vormen een zeer kleine minderheid. De zgn. Vrije Kerken (baptisten, methodisten, adventisten) hebben ook een wat invloed. Ongeveer 9% van de bevolking is niet bij een kerk aangesloten. Er zijn twee theologische faculteiten: voor de Finssprekenden in Helsinki, voor de Zweedssprekenden in Turku.

Administratieve indeling
Finland is verdeeld in een aantal provincies of districten (lääni), 460 gemeenten en 94 steden. Aan het hoofd van elk district staat een door de president benoemde gouverneur of maaherra. De kleinste bestuurlijke eenheden, de gemeenten, hebben een grote mate van zelfbestuur.

Onderwijs
Analfabetisme komt in Finland bijna niet voor. Kinderen zijn verplicht om de negenjarige basisschool te volgen. De onderbouw bestaat uit drie jaren en de bovenbouw uit zes jaren. Vanaf 1991 is er een nieuw nationaal leerplan voor het basisonderwijs. De bedoeling daarvan is dat de scholen zelf richting geven aan de ontwikkelingen op onderwijsgebied. Scholen krijgen de vrijheid om in te spelen op allerlei ontwikkelingen en samen te werken met de lokale overheden en de economische activiteiten in hun gemeenschap. Verder is er een verschuiving van het kennisgericht onderwijs naar het leren van vaardigheden waardoor de leerlingen zelfstandig kennis en inzicht kunnen opdoen. Er zijn Fins- en Zweedstalige scholen. Dit heeft tot gevolg dat naast de moedertaal ook de tweede landstaal onderwezen wordt. Vanaf klas drie begint het onderwijs in een vreemde taal, meestal Engels. Vanaf klas acht is het mogelijk om Russisch te kiezen. Het basisonderwijs is gratis en dat geldt ook voor de boeken, schoolmaaltijden en vervoer. Na het basisonderwijs kunnen de leerlingen kiezen tussen hoger voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs. Het voortgezet onderwijs duurt drie jaar en wordt afgesloten met een examen dat toelating geeft tot universiteiten of hogere beroepsopleidingen.

In Lapland wordt het Samisch op school naast het Fins onderwezen.